Poseł Jan Łopata wziął udział w uroczystości z okazji 116 rocznicy powstania ruchu ludowego.
Zobacz galerię zdjęć
Źródło: PSLTV
28 lipca 1895 r. gmach „Sokoła” w Rzeszowie przyjął niecodziennych gości. Byli to uczestnicy wielkiego wydarzenia politycznego - przedstawiciele Chłopskich Komitetów Wyborczych. Zebrali się oni, aby powołać do życia pierwszą na ziemiach polskich polityczną reprezentację chłopów. Wśród zebranych mieszały się chłopskie sukmany z ubiorami inteligencji galicyjskiej. Powstałe wówczas Stronnictwo Ludowe w Galicji miało poprowadzić chłopów do uobywatelnienia, do wolności narodowej i równości społecznej. W ten sposób rozpoczął się nowy etap dla chłopów, wsi i Polski.
Przypomnijmy, że polski ruch ludowy to jedna z najstarszych formacji politycznych w Europie, która była ważną częścią składową procesu historycznego. Ruch ludowy był jednym z trzech wielkich obozów politycznych - obok narodowego i socjalistycznego - które wywarły największy wpływ na losy narodu i państwa w XX wieku.
W czasie 116-letniej działalności polski ruch ludowy zawsze manifestował swój narodowy charakter, odwoływał się do tradycji niepodległościowych, demokratycznych i chrześcijańskich. W ruchu ludowym najwyższe wartości to: człowiek i sprawiedliwość społeczna, a główne hasło programowe to „Ziemia, Władza i Oświata dla ludu”.
Na przestrzeni 116 lat swej historii ludowcy prowadzili działalność w około 50 różnych partiach politycznych. Ruch ludowy to jednak nie tylko partie polityczne, ale także znaczący ruch społeczny - wiele organizacji społecznych, gospodarczych, kulturalnych i oświatowych, które orientowały się politycznie na system wartości reprezentowany przez ludowców. Do organizacji tych należały: kółka rolnicze, spółdzielczość, straże ogniowe, chóry, amatorskie zespoły artystyczne i teatry ludowe, ruch młodowiejski - Związek Młodzieży Wiejskiej „Wici”, CZMW „Siew”, Polska Akademicka Młodzież Ludowa, uniwersytety ludowe, szkolnictwo rolnicze i wiele innych. W sumie ponad 100 różnych organizacji. Prowadząc szeroką działalność organizacyjną, partie ludowe w znacznym stopniu przyczyniły się do wzrostu świadomości narodowej, społecznej i politycznej mieszkańców wsi.
Czerpiąc nauki z doświadczeń wyborczych i kształtując na przestrzeni dziesięcioleci specyficzne cechy i wzorce osobowe ludowców i wiciarzy chłopski ruch polityczny przetrwał najtrudniejsze okresy w dziejach, mimo że wielokrotnie różne przeciwności i niszczące procesy doprowadzały do jego rozbicia. W potrzebie wśród ludowców zawsze zwyciężała idea jedności w myśl propagowanego przez nich hasła „W jedności siła”.
Ludowcy z wielką determinacją realizowali trzy zasady sformułowane przez Wincentego Witosa: „Pierwsza i najważniejsza - to utrzymanie niepodległości Państwa i jego potęgi. Druga - to staranie się o wprowadzenie w całej pełni w życie demokratycznego ustroju naszego Państwa. Trzecia - to stała i trwała obrona praw obywatelskich i swoich ludowych interesów”.
Dla ruchu ludowego najwyższym dobrem narodu polskiego zawsze była wolna, suwerenna i demokratyczna Ojczyzna. Interes państwa ludowcy stawiali ponad interes własnej chłopskiej warstwy, wielokrotnie dając dowody miłości, przywiązania i poświęcenia dla Ojczyzny, zarówno w latach wojny, jak i pokoju.
Ruch ludowy i polscy chłopi walkę o podstawowe dobro Ojczyzny - jej polityczną i państwową niepodległość z wielkim poświęceniem i determinacją podejmowali wielokrotnie. Wkład działaczy i ugrupowań chłopskich w roku 1918 w Odrodzenie Polski, odzyskanie niepodległości i tworzenie nowych struktur państwa był ogromny. To właśnie polscy chłopi i Rząd Obrony Narodowej kierowany przez Wincentego Witosa przyczynił się do obrony państwowości odrodzonej Polski zagrożonej rewolucją i najazdem bolszewickim w 1920 roku.
Mając głębokie poczucie współodpowiedzialności za Polskę ludowcy wnosili swój wkład w tworzenie fundamentów silnego Państwa i kształtowanie życia narodu w myśl zasad demokracji i społecznej sprawiedliwości oraz wprowadzenie postępowych reform społecznych i politycznych. W pierwszych sejmach II Rzeczypospolitej chłopi stanowili najliczniejszą grupę wśród posłów. Sejm Ustawodawczy (1919-1922) uchwalił w 1921 r. najbardziej demokratyczną w ówczesnej Europie konstytucję, tzw. Konstytucję marcową. Wincenty Witos trzykrotnie piastował urząd premiera w latach 1920, 1923 i 1926. W pierwszych sześciu ekipach rządowych ludowcom powierzono 19 tek ministerialnych. Chlubą polskiego parlamentaryzmu był polityk ludowy, marszałek Sejmu w latach 1922-1928 Maciej Rataj. On to dwukrotnie ratował Polskę od wojny domowej, raz po tragicznej śmierci Gabriela Narutowicza, drugi raz po przewrocie majowym Józefa Piłsudskiego w 1926 roku.
W okresie międzywojennym ruch ludowy był głównym obrońcą polskiej demokracji oraz praw i wolności ludu. Powstałe w marcu 1931 roku w wyniku zjednoczenia stronnictw chłopskich - Stronnictwo Ludowe było jednym z głównych reprezentantów interesów wsi. Było też najliczniejszą opozycyjną partią polityczną, która w sierpniu 1937 roku wystąpiła przeciwko łamaniu praw obywatelskich i demokratycznych przez rządy sanacji w Wielkim Strajku Chłopskim.
W czasie II wojny światowej ruch ludowy był współtwórcą i jednym z głównych filarów Polskiego Państwa Podziemnego. Ludowcy zdobyli duże wpływy w rządzie emigracyjnym w Londynie, jak i jego delegaturach w kraju. Po tragicznej śmierci gen. Władysława Sikorskiego Stanisław Mikołajczyk pełnił funkcję premiera rządu polskiego.
W podziemiu ludowcy stworzyli silną partię konspiracyjną - Stronnictwo Ludowe „Roch” oraz powołali własną organizację zbrojną - Bataliony Chłopskie. Pod względem liczebności BCh były po Armii Krajowej drugą siłą zbrojną Państwa Podziemnego. W czynnej walce z okupantem uczestniczyło 157 tysięcy żołnierzy BCh. 70 oddziałów partyzanckich i około 400 Oddziałów Specjalnych BCh przeprowadziło kilka tysięcy akcji bojowych. W walce zginęło ponad 10 tysięcy działaczy ludowych i żołnierzy BCh. Była to ogromna danina chłopskiej krwi. Jeszcze w latach wojny i okupacji ludowcy podjęli dyskusję nad wypracowaniem założeń programowych ruchu ludowego i własnej wizji powojennej Polski.
Koncepcje wypracowane przez ludowców w czasie wojny zostały zawarte w uchwalonym w styczniu 1946 r. programie Polskiego Stronnictwa Ludowego Stanisława Mikołajczyka. PSL opierając się na ideologii agraryzmu przyjęło koncepcję „trzeciej drogi”, mającej stanowić pośrednią formę ustrojową pomiędzy kapitalizmem i socjalizmem. Stronnictwo to było partią ogólnonarodową, liczącą ponad 1 milion członków oraz wielu sympatyków, cieszącą się 85% poparciem społeczeństwa.
PSL w owym czasie było polską „Solidarnością” - narodową i patriotyczną, ugrupowaniem politycznym, które podjęło walkę o suwerenność państwa i wprowadzenie ustroju demokratycznego. W wyniku represji komunistycznych PSL Stanisława Mikołajczyka zostało rozbite i w 1947 r. zakończyło samodzielny byt polityczny i organizacyjny. Była to klęska polskiej demokracji i początek totalitaryzmu w Polsce trwającego przez kolejne półwiecze.
Powołane w 1949 r. Zjednoczone Stronnictwo Ludowe pomimo braku suwerenności politycznej przez 40 lat swego istnienia było jedyną reprezentacją wsi i ruchu ludowego w Polsce. W roku 1989 ZSL włączył się aktywnie w przemiany społeczno-ustrojowe, współtworząc nową koalicję z siłami opozycji.
W 116-letnich dziejach ruchu ludowego w Polsce zawsze doniosłą rolę odgrywała inteligencja o chłopskim i nie tylko chłopskim rodowodzie, w tym liczne rzesze nauczycieli, ludzie nauki, inteligencja twórcza, historycy, prawnicy, lekarze, leśnicy itd. Ludowy ruch intelektualny i działalność takich historycznych organizacji, jak Związek Inteligencji Ludowej i Związek Pracy Ludowej „Orka” kontynuuje dziś powstałe w roku 1992 Ludowe Towarzystwo Naukowo-Kulturalne.
Ludowcy zawsze wiele uwagi i wysiłków poświęcali kultywowaniu własnych tradycji i upamiętnianiu swej przeszłości. Dzięki trosce o znajomość własnych korzeni, wieloletniej działalności takich ludowych placówek, jak Zakład Historii Ruchu Ludowego, Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, Ludowe Towarzystwo Naukowo-Kulturalne, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza - ruch ludowy jest najlepiej udokumentowanym i zbadanym przez historyków polskim ruchem politycznym. Dzięki dorobkowi naukowemu i edytorskiemu polski ruch ludowy nie poszedł w zapomnienie i mógł pozostać ważną częścią sceny politycznej państwa. Gdyby nie ten ponad wiekowy dorobek ruchu ludowego, jego polityczna kondycja po przemianach roku 1989 byłaby znacznie gorsza.
Pamiętajmy jednak o tym, że wielkim atutem polskiego ruchu ludowego był, jest i wciąż być może w przyszłości historycznie ukształtowany system wartości ludowców i ludowa wizja państwa sprawiedliwego i demokratycznego - państwa równowagi w polityce, gospodarce i stosunkach międzynarodowych.
